Van intentie naar actie: zo ontwikkel en implementeer je een gedragen gedragscode
Een gedragscode is vandaag geen formaliteit meer. In organisaties binnen de audiovisuele, digitale en creatieve sector vormt ze een essentieel onderdeel van een doordacht welzijnsbeleid. Ze helpt grensoverschrijdend gedrag voorkomen, creëert duidelijkheid voor iedereen op de werkvloer en versterkt vertrouwen en samenwerking. Alleen is de gedragscode meer dan een document op papier.
In dit artikel bieden we een praktisch stappenplan om een gedragscode te ontwikkelen én effectief te implementeren, in lijn met de actuele welzijnswetgeving en met oog voor de realiteit van projectmatig en creatief werk.
Wat is een gedragscode (en wat niet)?
Een gedragscode:
- beschrijft welk gedrag verwacht wordt en welk gedrag niet aanvaardbaar is
- maakt waarden zoals respect, veiligheid en samenwerking concreet en hanteerbaar
- is een preventief instrument binnen het bredere welzijnsbeleid
Een gedragscode is geen:
- juridisch document om af te vinken
- disciplinaire lijst met sancties
- eenzijdige communicatie van bovenaf
Zonder betrokkenheid en toepassing op de werkvloer blijft een gedragscode vrijblijvend. Wanneer een gedragscode actief wordt uitgedragen, krijgt ze pas echte waarde. Zo wordt het een levend én werkbaar instrument.
Waarom een gedragscode wettelijk én strategisch belangrijk is
De Belgische welzijnswetgeving verplicht werkgevers om psychosociale risico’s, waaronder stress, pesterijen, geweld en ongewenst seksueel gedrag, actief te voorkomen. Een gedragscode helpt om risico’s zichtbaar en bespreekbaar te maken. Het laat toe om preventiemaatregelen te verankeren waardoor er duidelijkheid wordt geschept over rollen, verantwoordelijkheden en procedures.
Daarnaast is een duidelijke gedragscode ook strategisch:
- de gedragscode versterkt je reputatie als betrouwbare werkgever
- de gedragscode ondersteunt duurzame loopbanen
- de gedragscode verhoogt betrokkenheid en werkbaarheid, zeker in contexten met tijdelijke teams en freelancers
Aan de slag:
Stap 1 – Veranker de gedragscode in je welzijnsbeleid
Een gedragscode staat nooit op zichzelf. Ze maakt deel uit van:
# de risicoanalyse psychosociale risico’s
# het globaal preventieplan en het jaaractieplan
# bestaande procedures rond welzijn en veiligheid
Zorg ervoor dat de gedragscode aansluit bij hoe er écht gewerkt wordt in jouw organisatie: projectmatig, onder tijdsdruk, met wisselende teams. Wil je meer info over hoe je dit doet ? link
Stap 2 – Betrek medewerkers en experts vanaf het begin
Een gedragen gedragscode ontstaat door medewerkers en leidinggevenden te betrekken én ook freelancers en tijdelijke werkkrachten. Daarnaast zullen de vertrouwenspersoon en preventieadviseur psychosociale aspecten ook een cruciaal ondersteunende rol spelen.
Dit kan via workshops, bevragingen of werksessies. Zo vergroot je het draagvlak en zorg je dat de gedragscode herkenbaar en realistisch is.
Stap 3 – Maak waarden tot concreet gedrag
Vertrek van kernwaarden zoals respect, inclusie en veiligheid, én vertaal ze naar concreet gedrag. Bijvoorbeeld:
# Hoe spreken we elkaar aan op de werkvloer?
# Hoe gaan we om met machtsverhoudingen?
# Wat doen we bij grensoverschrijdend gedrag of twijfelgevallen?
Gebruik heldere, inclusieve taal en vermijd vaagheden.
Stap 4 – Leg rollen en procedures duidelijk vast
Een effectieve gedragscode benoemt:
# bij wie iemand terechtkan met vragen of signalen
# de rol van de vertrouwenspersoon en preventieadviseur
# welke stappen mogelijk zijn bij problemen (informeel en formeel)
# de garantie op vertrouwelijkheid en bescherming
Transparantie verlaagt drempels en verhoogt veiligheid.
Stap 5 – Communiceer, train en herhaal
Een gedragscode leeft alleen als ze actief gecommuniceerd wordt ( tijdens onboarding, briefings, calls). Daarnaast dient ze ook besproken te worden in teamoverleg. Bij het lanceren en/of herschrijven van een gedragscode dient deze ondersteund te worden door opleiding en sensibilisering.
Zeker leidinggevenden en verantwoordelijken op set spelen hierin een sleutelrol.
Stap 6 – Evalueer en stuur bij
Organisaties veranderen, teams wisselen. Evalueer daarom jaarlijks met het team en/of de directie of de gedragscode in de praktijk werkt. Voelen mensen zich veilig om signalen te melden? Zijn aanpassingen nodig?
Een gedragscode is een dynamisch instrument dat meegroeit met je organisatie.
Conclusie
Een sterke gedragscode ontstaat niet vanzelf. Ze vraagt visie, betrokkenheid en opvolging. Wie investeert in een gedragen gedragscode, investeert in duurzame samenwerking, welzijn en kwaliteit op de werkvloer.
