Meer weten over

Zelf-determinatie: over competentie, autonomie en verbondenheid

Wanneer er aan drie natuurlijke basisbehoeften -competentie, autonomie en verbondenheid- wordt voldaan, garandeert dit een optimale groei en een hoge motivatie. Dat is de stelling van de zelf-determinatietheorie (ZDT) of zelfbeschikkingstheorie. Deze theorie is er namelijk eentje die alles te maken heeft met onze natuurlijke neiging om ons op een gezonde en effectieve manier te gedragen. Oorspronkelijk werd de theorie ontwikkeld door Edward L. Deci en Richard M. Ryan, intussen werd ze wereldwijd bestudeerd en verder aangescherpt.

Over het algemeen zijn mensen erg begaan met motivatie. Om zelf in actie te komen of anderen daartoe te bewegen. Vaak gebeurt dit door externe factoren zoals beloningen, evaluaties of gevreesde opinies van wat anderen over hen denken (moeten). Maar zeker even vaak komt het uit onszelf, uit interesse, nieuwsgierigheid, zorg voor anderen of door de waarden die we koesteren (willen). Intrinsieke motivatie wordt echter vaak niet beloond of gesteund van buitenaf, toch is deze verantwoordelijk voor passies, creativiteit en volharding. De wisselwerking tussen externe en interne motivators speelt zich af op het terrein van de Zelf-Determinatie Theorie.

Factoren die de individuele competentie, autonomie en verbondenheid ondersteunen zouden de beste drijfveer zijn om tot actie over te gaan en daarbij zorgen voor betere prestaties, een groter doorzettingsvermogen en meer creativiteit. Omgekeerd tast een tekort aan één van deze drie psychologische basisbehoeften het welzijn van mensen aan. Ook op de werkvloer.

Sociale voeding

ZDT gaat er van uit dat mensen actieve organismen zijn die nood hebben aan groei, het onder de knie krijgen van nieuwe uitdagingen en de integratie van nieuwe ervaringen in een coherent zelfbewustzijn. Engagement en groei hebben echter sociale voeding en ondersteuning nodig. Ontbreken deze, dan kan dit juist leiden tot een gebrek aan eenwording, zelfverdediging en het op zoek gaan naar surrogaat-invullingen van deze behoeften. Kortom, de verhouding tussen de mens en zijn of haar sociale context vormen de basis voor ZDT’s verklaringen voor het welzijn en het al dan niet functioneren van iemand in een bepaalde context.

De praktijk

Wat betekent dit nu in de praktijk en hoe kun je ervoor zorgen dat jij of de mensen aan wie je leiding geeft enthousiast en gemotiveerd functioneren? Een opdeling in de drie basisbehoeften.

Competentie

  • Heb vertrouwen en uit positieve verwachtingen naar medewerkers
  • Geef positieve feedback waardoor het gevoel van competentie toeneemt
  • Zeg vaker ‘bedankt’
  • Zorg voor voldoende uitdagende taken
  • Zorg voor een duidelijk kader en een duidelijke context van de taak
  • Voorzie leerkansen

Autonomie

  • Communiceer over het uiteindelijk doel en geef medewerkers bevoegdheid naar eigen inzicht naar dit doel toe te werken
  • Laat medewerkers zelf bepalen wie ze om hulp vragen
  • Stel het resultaat voorop maar laat medewerkers zelf beslissen op welke manier ze het aanpakken
  • Geef mensen verantwoordelijkheid en spreek hen daar op aan
  • Moedig mensen aan om initiatief te nemen en vraag suggesties voor verbetering
  • Zorg voor toelichting over beslissingen en doelstellingen en bespreek deze openlijk

Verbinding

  • Ken, erken en bedank je medewerkers, ook en vooral wanneer de arbeidsomstandigheden stresserend zijn
  • Steun medewerkers wanneer ze een fout begaan
  • Stimuleer de ontwikkeling van en de deelname aan netwerken
  • Zorg voor gezamenlijke doelen in het belang van de organisatie
  • Zorg dat iedereen zijn mening kan uiten en dat er naar wordt geluisterd
  • Zorg dat ieders eigenheid wordt gerespecteerd
  • Zorg voor een sfeer van samen werken en samen leren
  • Organiseer teambuildingsactiviteiten en informele momenten
  • Zorg dat nieuwkomers zich thuis voelen in het team en de organisatie

Wanneer tegemoet wordt gekomen aan deze drie basisbehoeften, verbetert niet alleen de motivatie van medewerkers. Ook verhogen hun effectieve prestaties, jobvoldoening, positieve werkattitude, het organisatiebewustzijn en het psychologisch welbevinden.

Bronnen: selfdeterminationtheory.org / de-raet.be (duurzame motivatie)


Met de steun van de Vlaamse Overheid & ESF